Nie ma chyba dnia, by w social mediach nie pojawiło się słowo "imigranci". To temat, który od kilku lat coraz bardziej polaryzuje społeczeństwo. EmigracJA jest pozycją, która oddaje głos głównym zainteresowanym - ludziom, których zostali zmuszeni opuścić swoje ojczyzny i związać los z krajem nad Wisłą.
Greta Samuel jest absolwentką Wydziału Grafiki warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, doktorem Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych w Warszawie i często nagradzaną ilustratorką. Na pewnym etapie kariery zdecydowała się na wyjazd do Londynu, w którym przez kilka lat pracowała jako Senior Illustrator. Po powrocie narodził się pomysł by swoje emigracyjne doświadczenia opowiedzieć w formie komiksu. Przedsięwzięcie z czasem ewoluowało - autorka, dzięki współpracy z różnymi fundacjami zajmującymi się pomocą dla uchodźców, dotarła do blisko 30 osób, które zgodziły się podzielić z nią swoimi historiami. Do komiksu trafiło pięć. Dla pełniejszego obrazu Samuel wysłuchała również głosów prawników, osób zatrudniających imigrantów w swoich firmach czy członków organizacji pozarządowych. Zebrała ogromną ilość materiału; w komiksie są wybrani reprezentanci. Druga część pozycji o nazwie Suplement, przynosi biograficzne zapiski autorki o jej własnej emigracji na Wyspy.
Bohaterowie EmigracJi to obywatele spoza krajów EU, którzy przybyli do Polski głównie z powodów ekonomicznych i politycznych. Mamy okazję poczytać o losach Kandżu - biednej tybetańskiej dziewczynki, która została w młodym wieku zaadoptowana przez polskie małżeństwo, Housama z Algierii, który uciekł do Polski z bombardowanej Odessy, Lilu - emigrantki politycznej z Iranu, Nadii z Lwowa uciekającej wraz z córką przed rosyjską agresją oraz Ady prześladowanej przez białoruski rząd za udział w ulicznych protestach przeciwko reżimowemu rządowi. Bohaterów jest więcej, często bezimiennych, których historie Samuel zawarła na kilku kadrach, jako opowieści w opowieści. I nie są to przyjemne historie. Za to otwierające oczy - o koszmarach związanych z urzędniczą biurokracją, ciężkich warunkach panujących w uchodźczych centrach, niepewności co do dalszych losów, molestowaniu seksualnym, łamaniu podstawowych praw człowieka, nietolerancji, problemach w odnajdywaniu się w nowym życiu a nawet o odrzuceniu przez własne rodziny. Gdyż w EmigracJi nie wszystkie historie mają happy-end. Za to te, które mają pozytywny finał - umacniają na duchu. Polska, mimo kryzysów, cały czas jest miejscem dla ludzi, w którym szlachetność i dobroć zwyczajnie popłaca.
Suplement, stanowiący połowę komiksu, jest wyraźnie odmienny w wymowie. Greta Samuel wyjechała do Wielkiej Brytanii by zdobyć doświadczenie i poprawić jakość życia. To nie była ucieczka, wymuszona uwarunkowaniami zewnętrznymi lecz skrupulatnie przemyślana decyzja. Choć dla autorki sukces nie przyszedł łatwo; musiała na niego zapracować, starując od zera harując w różnych miejscach poniżej własnych kwalifikacji. Na swojej drodze również spotkała podobnych sobie emigrantów, którzy postanowili swoje życie związać z UK. Każdy w nich w własnymi motywami, wizją na przyszłość i bagażem doświadczeń. Ale jedna rzecz jest wspólna dla obu części Notatek o człowieku - ważne by na swojej drodze spotkać dobrych ludzi oraz... być dobrym dla innych. Wiem, to truizm, podany w patetycznym sosie ale czyż to właśnie takie oczywistości nie są podstawą humanizmu?
Jednakże mam jeden problem z tym tytułem. Składa się z dwóch zbyt mocno kontrastujących części. Pierwsza to horror emigranta-uciekiniera, druga - sielankowy przykład migracji na własnych zasadach. Rozumiem, czemu takie zestawienia ma służyć. Cytując fragment posłowia "Niestety możemy być świadkami przeróżnych interpretacji prawa, przez co emigranci "legalni" i "nielegalni" stają się narzędziem politycznym, a narracje w mediach niekoniecznie przybliżają nas do prawdy. Polska wciąż nie ma planu przyjmowania imigrantów, choć ich liczba powiększa się z roku na rok". Tylko wykonanie potyka się o formę. Samuel swoje opowieści złożyła w formę tytułowych notatek, które niejako z definicji mają postać chaotycznych informacji o poszarpanym tempie. Jak sama autorka wyznaje: "Zależało mi na prostocie i dynamicznym ujęciu tych historii" - to jednak końcowy efekt przypomina trochę casus Mam Talent, w którym to główny ciężar wystąpienia jest skierowany na wywołanie łez u Małgorzaty Foremniak niż na klarowności przekazu. Rwana narracja może i przydaje lekturze dynamizmu, ale niepotrzebnie wybija z tempa, zmuszając czytelnika by ten ułożył sobie wszystko logicznie w głowie. Reportaż mimo wszystko wymaga pewnego reżimu narracyjnego i nie wybacza bałaganu. Do tej pory nie wiem kogo wujek mnich wysłał do Polski - Kandżu czy jej siostrę? Bądź padają terminy ważne dla fabuły, ale bez próby wyjaśnienia - czym jest dziecięcy rys psychologiczny? Owszem, to są drobne potknięcia, ale pokazujące że taka fragmentaryczność narracyjna to droga do nikąd - Okruchy Kasi Babis są tego doskonałym przykładem. Szczególnie, że puentę skąd ów koncepcyjny kontrast autorka umieściła dopiero w posłowiu; w samym komiksie brakuje kropki nad i.
Za to Greta Samuel rysuje fenomenalnie. EmigracJa właściwa została narysowana za pomocą ołówka i czerwonej kredki. Teksty z "offu" autorka zamieściła na starym papierze w kratkę, wszystkie zdania napisała ręcznie, nie stroniła od przekreśleń nadających historiom odczucia spisywania relacji na żywo. W Suplemencie dołączyła dodatkowo ciepły kolor niebieski. I mimo, iż kreska Samuel wydaje się na pierwszy rzut mocno szkicowa, to dość szybko wzrok wyłapuje, że żaden kadr nie jest "szybki", wręcz odwrotnie - każdy rys dobrze obmyślony i precyzyjnie zaplanowany. Artystka skupiła się głównie na twarzach i wykonywanych gestach - to one niosą całą energię opowieści!
Ważny komiks. Poruszający niewygodny temat, dający do myślenia, świetnie narysowany, trochę gorzej opowiedziany. I pokazujący jak to wiele od nas zależy by obcokrajowcy pokochali nasz kraj tak samo jak kochamy go my.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz